یکی از پرتکرارترین گلایههای دینداران همین است:
فلانی نه نماز دارد، نه تقوا، نه انصاف؛ اما مالش روبهراه است، قدرت دارد، اعتبار دارد، شعف دارد.
و ما که اهل خدا و پیغمبریم، از زمین و زمان میخوریم.
قرآن، برخلاف تصور ما، از این صحنه متعجب نمیشود. اتفاقاً دقیقاً همین وضعیت را توصیف میکند:
▫️ «فَلَمَّا نَسُوا مَا ذُكِّرُوا بِهِ فَتَحْنَا عَلَيْهِمْ أَبْوَابَ كُلِّ شَيْءٍ…»
(انعام، ۴۴)
ترجمه سادهاش این است:
وقتی تذکر را کنار گذاشتند، نه اینکه فوراً زمین دهان باز کند، نه؛ درهای همهچیز را برایشان باز کردیم.
اینجا باید مکث کرد. این «باز شدن درها» پاداش نیست. تله است.
۱. خدا همیشه با شلاق جلو نمیآید
ما یک تصویر کودکانه از عدالت الهی داریم:
گناه = بلا
طاعت = نعمت
اما قرآن میگوید گاهی معادله اینطور نیست. گاهی خدا به ظالم نعمت میدهد تا توهم حقانیت بگیرد، احساس مصونیت کند، دیگر حتی نیاز به توجیه هم نبیند
این اسمش در قرآن استدراج است؛ بالا بردن آرام، بیصدا، بیدرد… تا سقوط دردناکتر شود.
۲. خطرناکترین لحظه، لحظه شادی است
آیه میگوید:
▫️«حَتَّىٰ إِذَا فَرِحُوا بِمَا أُوتُوا…»
نه وقتی فقیر بودند. نه وقتی تحت فشار بودند. دقیقاً وقتی که فرح آمد؛ وقتی خیال کردند «دیگه تموم شد، اوکی شد، گرفتیم.»
بعد چه شد؟
▫️«أَخَذْنَاهُمْ بَغْتَةً»
ناگهانی. بدون هشدار. بدون فرصت جمعوجور کردن.
این ناگهانی بودن تصادفی نیست. کسی که سالها هشدار را نشنیده، دیگر شایسته هشدار جدید نیست.
۳. چرا اهل ایمان سختی میکشند؟
سؤال برمیگردد سمت ما. چرا ما که نماز میخوانیم، گرفتاریم؟
پاسخ قرآن تلخ است ولی شرافتمندانه: سختی برای مؤمن لزوماً مجازات نیست.
خیلی وقتها: پاکسازی است، هشدار زودهنگام است و نجات از استدراج است. خدا با مؤمن زودتر حساب میکند،
چون نمیخواهد کار به «اخذ بغتة» بکشد.
۴. همهی «خوب بودنها» نشانه لطف نیست
باید یاد بگیریم هر نعمتی را فوراً امضای الهی نزنیم. قدرت، ثروت، نفوذ، دیدهشدن… همهشان میتوانند آزمون یا دام باشند.
قرآن نمیگوید: هر که وضعش خوب است، خوب است. میگوید: ببین این خوبی، او را متواضعتر کرده یا مستتر؟
🔹جمعبندی کوتاه و بیتعارف
اگر دیدی کسی بیپروا ظلم میکند و همهچیزش هم ظاهراً روبهراه است، عجله نکن قضاوت کنی که «پس خدا کجاست».
گاهی خدا دقیقاً همانجاست که تو فکر میکنی نیست؛ در حال باز کردن درها… نه برای نجات، برای اتمام حجت.
و اگر خودت اهل خدا هستی و سخت میگذرد، شاید این سختی نشانهی بیمهری نیست؛ نشانهی این است که خدا نمیخواهد تو را با «شادیِ کاذب» بگیرد.
این فرقِ ابتلا با استدراج است.
